Lees het wetenschappelijke artikel
Een unieke historische dataset
Voor dit onderzoek gebruikten de auteurs gegevens van negen Nederlandse marken, vrijwel allemaal gelegen in Overijssel (met Het Gooi als enige uitzondering). Het gaat om volledig zelfbesturende commons waarvan de archieven uitzonderlijk goed bewaard zijn gebleven. Daardoor konden de onderzoekers de ontwikkeling van deze gemeenschappen volgen over een periode van 1300 tot 1972. Gemiddeld besloeg de beschikbare informatie ongeveer 380 jaar per marke.
Hoe onderzochten zij dit?
De onderzoekers maakten gebruik van de Common Rules Project-database, waarin duizenden historische regels uit de archieven van commons zijn vastgelegd. Van elke marke werd gekeken wanneer nieuwe regels werden ingevoerd, bestaande regels werden aangepast of afgeschaft, en op welke onderwerpen die betrekking hadden, zoals vee, bossen, infrastructuur, veen of sancties. Vervolgens werden statistische analyses uitgevoerd om de ontwikkeling van de verschillende commons met elkaar te vergelijken en na te gaan of gemeenschappen met vergelijkbare hulpbronnen zich ook op vergelijkbare wijze ontwikkelden.
Belangrijkste resultaten
De studie laat zien dat elke commons een eigen ontwikkelingspad volgde. Regelwijzigingen vonden niet gelijkmatig plaats, maar in golven: perioden waarin veel regels werden aangepast werden afgewisseld met lange fasen waarin nauwelijks nieuwe regels nodig waren. Zelfs commons die vergelijkbare natuurlijke hulpbronnen beheerden, bleken geen vergelijkbare ontwikkeling door te maken. Iedere gemeenschap reageerde dus op haar eigen manier op interne en externe veranderingen.
Een opvallende uitzondering betreft veen, een niet-hernieuwbare hulpbron. Commons waarin veen een belangrijke rol speelde, kenden meer regels over toezicht en sancties dan commons die vooral hernieuwbare hulpbronnen, zoals hout, beheerden. Dat wijst erop dat gemeenschappen zich bewust waren van het risico op uitputting van schaarse hulpbronnen en daar extra regels voor opstelden. Tegelijkertijd vonden de onderzoekers geen aanwijzingen dat strengere sanctionering commons langer liet voortbestaan.
Waarom is dit belangrijk?
De studie laat zien dat er geen universeel recept bestaat voor succesvolle commons. Hoewel gemeenschappen vaak vergelijkbare uitdagingen kenden, ontwikkelden zij hun eigen institutionele oplossingen. Dat onderstreept hoe belangrijk lokale omstandigheden, ervaringen en besluitvorming zijn voor het succes van collectief beheer. Tegelijkertijd blijkt dat gemeenschappen zorgvuldig omgingen met schaarse hulpbronnen door daarvoor specifieke regels te ontwikkelen. Juist die combinatie van maatwerk en gezamenlijk leren maakt historische commons ook vandaag nog relevant voor het beheer van gedeelde hulpbronnen.
Verantwoording
Forsman A, De Moor T, van Weeren R, Farjam M, Dehkordi MAE, Ghorbani A, et al. (2021).
'Comparisons of historical Dutch commons inform about the long-term dynamics of social-ecological systems.' PLoS ONE 16(8): e0256803. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0256803